در محیطهای عملیاتی امنیت سایبری، شناسایی و تحلیل رفتار فرآیندهای در حال اجرا نقش کلیدی در کشف فعالیتهای غیرمجاز و تهدیدات پیشرفته دارد. تکنیک تحلیل فرآیند (Process Analysis) که توسط MITRE D3FEND تعریف شده است، شامل مشاهده و بررسی فرآیندهای نرمافزاری برای شناسایی رفتارهای غیرعادی میباشد. این تحلیل میتواند به صورت داخلی درون فرآیند یا از طریق ابزارهای نظارتی شخص ثالث انجام شود. در این راهنما، به صورت تخصصی به کاربردهای این تکنیک در زمینه مدیریت داراییهای عملیاتی، سختسازی سیستمها، ثبت وقایع و جمعآوری شواهد فنی برای ممیزی پرداخته میشود.
پیشنیازها و الزامات فنی
برای اجرای موثر تحلیل فرآیند، لازم است که زیرساختهای لازم برای جمعآوری دادههای فرآیندی فراهم شود. این شامل دسترسی به دادههای سیستمعامل در سطح فرآیند، امکان مشاهده فراخوانیهای سیستمی (System Calls)، و قابلیت ثبت زنجیرههای آغاز فرآیندها (Process Initiation Chains) است.
ابزارهای نظارتی باید توانایی تحلیل حافظه فرآیند، بررسی تخصیصهای حافظه و مقایسه بخشهای کد فرآیند با منابع معتبر را داشته باشند. همچنین، امکان ثبت و تحلیل درخت فرآیندها (Process Trees) برای شناسایی فرآیندهای مشکوک ضروری است.
سطوح دسترسی مناسب برای مشاهده و ثبت دادههای فرآیندی باید به مدیران سیستم و تیمهای امنیتی اعطا شود تا بتوانند بدون ایجاد اختلال در عملکرد سیستم، تحلیلهای لازم را انجام دهند.
سناریوی عملیاتی: شناسایی فرآیندهای مخرب در سرورهای سازمانی
فرض کنید در یک سازمان بزرگ، مدیر امنیت سایبری قصد دارد با استفاده از تحلیل فرآیند، فعالیتهای غیرمجاز و فرآیندهای مخرب را در سرورهای حیاتی شناسایی کند. برای این منظور، ابتدا ابزارهای نظارتی که قابلیت مشاهده فراخوانیهای سیستمی و درخت فرآیندها را دارند، نصب و پیکربندی میشوند.
سپس، دادههای مربوط به فرآیندهای در حال اجرا به صورت مداوم جمعآوری و تحلیل میشوند. به عنوان مثال، بررسی زنجیره آغاز فرآیندها میتواند نشان دهد که یک فرآیند غیرمعمول از طریق فرآیندی با سطح دسترسی پایینتر آغاز شده است که ممکن است نشانهای از نفوذ باشد.
همچنین، تحلیل الگوهای دسترسی به فایلها و بررسی تغییرات در بخشهای کد فرآیندها به شناسایی تلاشهای خودتغییری (Self-Modification) یا تزریق کد کمک میکند.
روشهای سختسازی و ثبت وقایع مرتبط با تحلیل فرآیند
برای افزایش اثربخشی تحلیل فرآیند، سختسازی سیستمها باید شامل محدود کردن دسترسی فرآیندها به منابع حساس و اعمال سیاستهای کنترل دسترسی دقیق باشد.
ثبت وقایع باید شامل لاگهای دقیق از فراخوانیهای سیستمی، ایجاد و خاتمه فرآیندها، و تغییرات در حافظه و فایلهای مرتبط با فرآیندها باشد. این لاگها باید به صورت امن ذخیره و در دسترس تیم امنیتی برای تحلیلهای بعدی قرار گیرند.
استفاده از تکنیکهایی مانند مقایسه استک سایه (Shadow Stack Comparisons) میتواند به شناسایی فعالیتهای مخرب مانند اجرای کدهای ناشناخته کمک کند.
جمعآوری و اعتبارسنجی شواهد فنی برای ممیزی
شواهد فنی جمعآوری شده از تحلیل فرآیند باید به گونهای مستند شوند که قابلیت استفاده در ممیزیهای امنیتی و بررسیهای قانونی را داشته باشند.
این شواهد شامل گزارشهای دقیق از رفتار فرآیندها، زنجیرههای آغاز فرآیند، فراخوانیهای سیستمی مشکوک، و تغییرات غیرمجاز در بخشهای کد است.
اعتبارسنجی این شواهد با استفاده از منابع معتبر مانند امضای کدهای فرآیند و مقایسه با نمونههای سالم انجام میشود تا از صحت و اصالت دادهها اطمینان حاصل شود.
چکلیست عملیاتی برای پیادهسازی تحلیل فرآیند
1. اطمینان از دسترسی مناسب به دادههای فرآیندی و سیستمعامل برای تیم امنیتی.
2. نصب و پیکربندی ابزارهای نظارتی با قابلیت تحلیل فراخوانیهای سیستمی و درخت فرآیندها.
3. تعریف سیاستهای سختسازی برای محدود کردن دسترسی فرآیندها به منابع حساس.
4. فعالسازی ثبت وقایع دقیق و امن از رفتار فرآیندها.
5. تحلیل مداوم دادههای جمعآوری شده برای شناسایی رفتارهای غیرعادی.
6. مستندسازی و اعتبارسنجی شواهد فنی برای استفاده در ممیزیها.
7. آموزش تیمهای مرتبط در زمینه تحلیل فرآیند و تفسیر دادهها.
چکلیست بررسی فنی
- دسترسی به دادههای فرآیندی و فراخوانیهای سیستمی فراهم شده است.
- ابزارهای تحلیل فرآیند نصب و پیکربندی شدهاند.
- سیاستهای سختسازی برای فرآیندها اعمال شده است.
- ثبت وقایع فرآیندی به صورت دقیق و امن انجام میشود.
- تحلیلهای مداوم برای شناسایی رفتارهای مشکوک انجام میشود.
- شواهد فنی مستند و اعتبارسنجی شدهاند.
- تیمهای امنیتی و عملیاتی آموزش دیدهاند.
جمعبندی
تحلیل فرآیند به عنوان یک تکنیک دفاعی حیاتی، امکان شناسایی رفتارهای غیرمجاز و فعالیتهای مخرب در محیطهای عملیاتی را فراهم میکند. با فراهم کردن پیشنیازهای فنی، سختسازی مناسب، ثبت وقایع دقیق و مستندسازی شواهد، سازمانها میتوانند سطح امنیت خود را به طور قابل توجهی ارتقا دهند. این تکنیک به ویژه برای مدیران امنیت، مدیران سیستم و تیمهای DevSecOps ابزاری موثر برای مدیریت داراییهای عملیاتی و پاسخ به تهدیدات پیشرفته محسوب میشود.
برای بررسی نیاز سازمان در مدیریت داراییها و گردآوری شواهد ممیزی، با امنیار آشنا شوید.